21-12-99
Έχουν όλοι τόσο συχνά αναλύσει τα άγχη τής εποχής μας και τους λόγους που τα γεννούν, ώστε και η απλή αναφορά σ’αυτά να συνιστά πλέον από μόνη της νέα πηγή άγχους. Εν τούτοις ανάμεσα σε καινοφανείς οικολογικές απειλές, σε φρενήρεις ρυθμούς ζωής, σε νέα υπαρξιακά ερωτήματα, σε κλονισμένες ανθρώπινες σχέσεις, σε πιεστικές επαγγελματικές ανασφάλειες, και σε τόσες άλλες αγχογενείς συνθήκες ένοιωσα ξαφνικά την παρουσία μιας ακόμα απειλής και συνάμα αιτίας άγχους, την οποία μάλιστα μέχρι πρότινος πιθανόν να θεωρούσα και ευλογία.
Πρόκειται για την ατελείωτη ποικιλία επιλογών που μας προσφέρεται. Όπου κι αν στραφώ γύρω μου όλα «παίζονται». Από τις καρέκλες που μπορώ να αγοράσω για την τραπεζαρία μου ή τα καλύμματα για τους καναπέδες, από την καφετιέρα ή το στερεοφωνικό, από τα άπαντα τού Σολωμού μέχρι τον τουριστικό οδηγό για την Κεϋλάνη, από το καλό μπακάλικο και το ιταλικό εστιατόριο, την εκτέλεση τής λειτουργίας τού Bach, το ειδικευμένο για το χόμπυ μου περιοδικό, το καφενείο όπου θα πιω τον espresso μου, όλα είναι δυνατά, όλα μού προσφέρονται και μπορώ να διαλέξω πάντοτε ανάμεσα σε πολλές όμοιες ή σχεδόν όμοιες εκδοχές. Το πρόβλημα όμως είναι ότι την ίδια ώρα που κάποιος μάς χάρισε το δώρο τής χωρίς τέλος ποικιλίας μάς αφαίρεσε ή δεν μάς πρόσφερε και τα αντίστοιχα κριτήρια επιλογής. Η απειλητική και μονίμως βίαιη διαφήμιση απλώς περιπλέκει το πρόβλημα μια και δεν προσπαθεί να διαμορφώσει κριτήρια, όσο να γεννήσει εξαρτήσεις.
Η αιτία, ή μια από αυτές, πιθανόν να βρίσκεται στο γεγονός ότι η ποικιλία γεννιέται στην εποχή μας χάριν τής ποικιλίας και όχι χάριν μιας ουσιαστικής ειδοποιού διαφοράς. Η απουσία πραγματικής ανάγκης για τη δημιουργία μιας πρόσθετης εναλλακτικής λύσης δεν προσλαμβάνει τη μορφή μιας νέας διεξόδου, αλλά μάλλον ενός ακόμα αδιεξόδου. Και εμείς βρισκόμαστε με μια δήθεν δυνατότητα επιλογής στο μέσον ενός λαβυρίνθου, τού οποίου κάθε στροφή μοιάζει ίδια με την προηγούμενη. Το άγχος γεννιέται και επιτείνεται μέσα από την προσπάθεια επιλογής και την αδιάκοπη αμφιβολία που την συνοδεύει ακόμα και μετά την ολοκλήρωσή της. Πρόκειται μάλιστα για ένα άγχος δύσκολο να αντιμετωπιστεί, διότι συντίθεται και προέρχεται από πολλές μικροαφορμές, οι οποίες δεν κάνουν προφανή και έντονη την παρουσία τους.
Απέναντι σ’ αυτήν την εδραιωμένη ήδη απειλή η άμυνα δεν είναι δυνατή παρά μόνον μέσα από προσωπική θωράκιση. Με τη δημιουργία από τον καθένα μας ισχυρών κριτηρίων, που να στηρίζονται σε όσο γίνεται πιο ξεκάθαρες προσωπικές βάσεις πρακτικές, λειτουργικές, φιλοσοφικές, αισθητικές, ηθικές. Ο άνθρωπος άλλωστε δεν θέλει να είναι ελεύθερος παρά μόνο τόσο ώστε να έχει τη δυνατότητα να θέτει τα δικά του όρια και τα δικά του δεσμά. Και μόνο έτσι μπορεί να βρίσκει τη διέξοδο κάθε λαβυρίνθου.