fbpx

Συνέντευξη στο Vimagazino

Πλάτων Ριβέλλης 

Ο σημαντικός φωτογράφος και δάσκαλος φωτογραφίας μιλάει για το νέο του βιβλίο και τα πιστεύω του στην τέχνη. 

Είναι εξομολογητικός. Αυτοσαρκάζεται συχνά. Και οι απόψεις του είναι στέρεες και αποκρυσταλλωμένες, ακόμα και αν δεν συμφωνείς απόλυτα μαζί του. Ο Πλάτων Ριβέλλης, ο άνθρωπος που διαμόρφωσε την ελληνική φωτογραφία είναι γεγονός ότι δεν ακολούθησε μια ευθεία πορεία. Πρώτα Νομική, ύστερα Παρίσι και Πολιτικές Επιστήμες και τελικά επιστροφή στην Ελλάδα για δικηγορία. Και ξαφνικά τελεία. Μία τελεία που μπήκε στα 36 του χρόνια για τη φωτογραφία και αργότερα τον Φωτογραφικό Κύκλο, το σημαντικό σωματείο φωτογραφίας που ίδρυσε το 1988 με τους μαθητές του.  

Η συνάντησή μας πραγματοποιείται με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του «Νέος Μονόλογος για τη Φωτογραφία και την Τέχνη» από τις εκδόσεις «Φωτοχώρος», που ο ίδιος έχει ιδρύσει. Η έκδοση αυτή έρχεται να υποκαταστήσει το πρώτο θεωρητικό βιβλίο του για τη φωτογραφία με τίτλο «Μονόλογος για τη φωτογραφία» που κυκλοφόρησε το 1987. «Τότε είχα γράψει αυθορμήτως τι αισθανόμουν για τη φωτογραφία. Και εκείνο το ανάγνωσμα στα τέλη της δεκαετίας του 1980 είχε θυμάμαι μία επιτυχία για το είδος του. Για να είμαι ειλικρινής από τότε δεν το έχω διαβάσει ξανά – βαριέμαι άλλωστε να διαβάζω τον εαυτό μου» αναφέρει μιλώντας στο «ΒΗΜagazino». «Κάποια στιγμή μάλιστα σταμάτησα και να το επανεκδίδω και το ανέβασα σε pdf στο site μου (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.). Μετά από τόσα χρόνια, με την ίδια νεανική διάθεση ξεκίνησα να καταγράφω ξανά τη δική μου ομολογία για το τι είναι φωτογραφία. Είμαι σίγουρος ότι οι απόψεις μου δεν έχουν αλλάξει ριζικά, μόνο ίσως κάποιες αποχρώσεις τους. Φοβάμαι μάλιστα ότι παραμένω ίδιος και απαράλλακτος από τότε που ήμουν 15 ετών. Αλλά η ίδια η φωτογραφία έχει υποστεί αλλαγές. Όταν ξεκίνησα εγώ δεν υπήρχε η ψηφιακή τεχνολογία, η φωτογραφία δεν είχε μπει στις γκαλερί, υπήρχαν μόνο σοβαροί χομπίστες». 

Το βιβλίο του είναι ενδιαφέρον και ζωντανό με τον ίδιο να το «μπολιάζει» με απόψεις σπουδαίων φυσιογνωμιών της τέχνης από τον Πικάσο μέχρι τον Ταρκόφσκι – «δεν ξεχνώ ποτέ και αυτή την ιδιότητα του δασκάλου που φέρω. Θέλω να δίνω έναυσμα στον αναγνώστη να ψάξει» αναφέρει. 

Εραστής της τέχνης

Όπως γράφει «όταν απέκτησα την πρώτη μου μηχανή, αμέσως κατάλαβα ότι πιθανόν είχα βρει το εργαλείο που θα με έβγαζε από το αδιέξοδο». Την ίδια στιγμή παραδέχεται ότι ασχολήθηκε με τη φωτογραφία, ίσως γιατί αρχικά του φάνηκε πιο εύκολη από άλλες τέχνες. «Άκουγα κλασσική μουσική, αλλά φανταστείτε να πήγαινα στα 30 μου να γραφτώ στο ωδείο. Θα μπορούσα βέβαια να έγραφα ποίηση, αλλά δεν είχα γράψει πότε ούτε καν εκείνα τα “ερωτευμένα” ποιήματα των εφήβων. Επιπλέον όταν έχεις διαβάσει από Βιργίλιο μέχρι Σεφέρη, τι μπορείς να πιστέψεις ότι έχεις να πεις εσύ μετά; Επέλεξα τη φωτογραφία. Ήξερα όμως ότι ήθελα να κάνω τέχνη, δεν με ενδιέφερε η επαγγελματική της διάσταση».

Και αυτή την αμιγώς καλλιτεχνική διάσταση της φωτογραφίας την υπερασπίζεται φανατικά. Για εκείνον λοιπόν η φωτογραφία δεν αποτελεί ντοκουμέντο. «Μα αυτή είναι και η μαγεία της. Να κοιτάς μια φωτογραφία και να σε πηγαίνει κάπου αλλού» υποστηρίζει. «Η δύναμη της δεν βρίσκεται στην τεκμηριωτική της διάσταση, αλλά στην τεκμηριωτική της ψευδαίσθηση. Ως ντοκουμέντο την έχει χρησιμοποιήσει η εξουσία, ως όργανο δηλαδή της εκάστοτε ιδεολογίας της». 

Και κάπως έτσι δεν θεωρεί ότι μία φωτογραφία μόδας μπορεί να συνιστά έργο τέχνης. «Γιατί η τέχνη μιλά για την πραγματικότητα του ανθρώπου χωρίς να την ενδιαφέρει η χρησιμότητα. Μια φωτογραφία μόδας πρέπει όμως να έχει χρησιμότητα. Αυτός είναι ο σκοπός της: πρωτίστως να εξυπηρετεί τον σχεδιαστή που θέλει να πουλήσει το ένδυμά του. Κάποια στιγμή θυμάμαι αναγκάστηκα να επιμεληθώ μία έκθεση φωτογραφίας μόδας στο Μέγαρο Μουσικής με την ελπίδα ότι θα με άφηναν να κάνω και άλλες εκθέσεις, οι οποίες τελικά δεν έγιναν ποτέ. Ένας φωτογράφος μόδας ήρθε και μου είπε: “αγαπώ τη φωτογραφία, γιατί λατρεύω τα ρούχα”. “Nα αγιάσει το στόμα σου” απάντησα. Γιατί εγώ για παράδειγμα δεν θα κάτσω ποτέ να φωτογραφίσω μία φούστα. Άλλα είναι εκείνα που αναζητώ». 

Τι αναζητά λοιπόν; «Δεν ψάχνω κάτι συγκεκριμένο» απαντά. «Η αλήθεια είναι ότι όταν έχω χρόνο και διάθεση μπορώ να φωτογραφίσω οτιδήποτε βρεθεί μπροστά μου – σπανιότερα ίσως ανθρώπους. Το θέμα είναι να βρεις έναν τρόπο να μην απομακρυνθείς από τη φωτογραφία. Γιατί δεν είναι σαν τις άλλες τέχνες. Στη ζωγραφική χρειάζεται καιρός για να ολοκληρωθεί ένα έργο. Το ίδιο και στο θέατρο. Η φωτογραφία και η ποίηση δεν χρειάζονται ένα 24ωρο ολόκληρο. Η Δημουλά δούλευε στην Τράπεζα και παράλληλα έγραφε. Δεν έχανε όμως τον σκοπό της». 

Σημαντικό κομμάτι και αυτό της διδασκαλίας που μπήκε νωρίς στη ζωή του. «Μπορώ όμως να ισχυριστώ ότι η δημιουργική μου ανάγκη ικανοποιείται πρωτίστως μέσω του ρόλου μου ως δασκάλου και δευτερευόντως ως φωτογράφου, πολλώ μάλλον που νιώθω ότι φωτογραφίζω και μέσω των μαθητών μου» γράφει χαρακτηριστικά. Όπως τονίζει βέβαια πολλοί έρχονται στα διάσημα πλέον σεμινάρια του πιστεύοντας ότι θα τους μάθει να βγάζουν φωτογραφίες. «Φωτογραφίες όμως έτσι και αλλιώς βγάζουν» εξηγεί. «Για να τραβήξουν όμως καλές πρέπει πριν από όλα να καταλάβουν τι σημαίνει καλή φωτογραφία». Και αυτός είναι ο σκοπός του. «Γιατί καλές δεν είναι εκείνες οι βαρετά όμορφες στα ημερολόγια τοίχου. Αλλά αυτό θέλει χρόνο και αφοσίωση για να το καταλάβεις. Να δημιουργηθεί μία συνενοχή με τον δάσκαλο». Στις χαλεπές ημέρες του κορωνοϊού, μάλιστα παραμένει αισιόδοξος. «Ίσως είναι μια ευκαιρία για διαδικτυακά μαθήματα. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ» διαπιστώνει. 

Μοιράζει τον χρόνο του μεταξύ Αθήνας και Σύρου. Και ας γεννήθηκε στην Αθήνα. Και ας μην είναι κολυμβητής ή ψαράς, όπως λέει. Την εποχή των selfies την βλέπει σκωπτικά. «Αν όλα πάνε καλά στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών θα μιλήσουμε το καλοκαίρι για τα πορτραίτα, τα αυτοπορτραίτα και τη διαφορά τους με τις selfies. Tα πρώτα συνδέονται με τη μνήμη και τη λήθη, με το πέρασμα του χρόνου. Οι selfies με την ανάγκη μας να είμαστε στην επικαιρότητα. Εγώ δεν έχω βγάλει ποτέ selfie και ας είμαι εγωιστής και νάρκισσος» λέει γελώντας.