fbpx

Νέες τάσεις στη Φωτογραφία

Ο γερμανοαμερικανός φωτογράφος τών αρχών τού αιώνα μας Alfred Stieglitz έλεγε οτι το μόνο που ανέκοψε για λίγο τη μόδα τής φωτογραφίας ήταν η μανία για το ποδήλατο. Τώρα, που η εξοικείωση μας με πιο εξηζητημένα είδη μεταφοράς είναι δεδομένη, επανήλθε δυναμικά η μόδα τής φωτογραφίας. Κι όταν αναφερόμαστε σε μόδες, ο νούς μας πηγαίνει στην αλλαγή, στην ανανέωση, στην έκπληξη, ή σε οτιδήποτε άλλο μπορεί να μάς απομακρύνει από την πλήξη αυτού που θεωρούμε γνωστό, για να επαναφέρουμε αυτό που νομίζουμε άγνωστο.

Στην Τέχνη την μόνη ουσιαστική έκπληξη και καινοτομία αποτελεί η παρουσία τού ίδιου τού καλλιτέχνη. Νέα τάση αποτελεί κάθε φορά η ιδιοφυής παρουσία ενός δημιουργού που μάς ξαναλέει τα ίδια (αφού τίποτε δεν έχει μείνει ανείπωτο) διϋλισμένα μέσα από την δική του ευαισθησία και αντίληψη. Η έκπληξη που στηρίζεται στο “νέο” δεν μπορεί να αποτελέσει αφετηρία συγκίνησης, τοσούτω μάλλον που συνήθως το νέο αφορά στην επιφάνεια και όχι στο βάθος.

Στην δεκαετία τού ’80 η καλλιτεχνική φωτογραφία υπέκυψε στην αισθητική και την αντίληψη τής διαφήμισης. Το διαφημιστικό concept σε συνδυασμό με τον μορφολογικό εντυπωσιασμό οδήγησαν τον θεατή να αντιμετωπίσει την φωτογραφία σαν άλλη μια εικόνα που καταναλώνεται με τούς γνώριμους καθημερινούς τρόπους, και όχι σαν ιδιόμορφο και μυστηριώδες έργο δημιουργίας. ΄Αλλωστε όσο μεγαλύτερη επιθυμία έκπληξης ενσωματώθηκε στην επιφάνεια, τόση αφαιρέθηκε από το περιεχόμενο. Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρχίζει να γίνεται αντιληπτό από διευθυντές μουσείων και επιμελητές εκθέσεων οτι αυτή η τάση, στηριγμένη εξ ολοκλήρου σε ένα concept, δεν έχει τίποτε άλλο να προσφέρει, αφού το στοιχείο τής έκπληξης ήταν η ίδια η παρουσία της, που ήδη εξαντλήθηκε.΄Ετσι, επιχειρείται μια στροφή προς παλαιότερες αξίες, τότε που η φωτογραφία μιλούσε για τον φωτογραφημένο κόσμο.

Αυτή τη φορά όμως ο κόσμος τού φωτογράφου διαφοροποιείται από τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο. ΄Ισως ο κορεσμός από εικόνες, (και, όπως είναι φυσικό, συνήθως ανέμπνευστες), γνώριμων στιγμών και γεγονότων, σε συνδυασμό με την τεκμηριωμένη πλέον χρεωκοπία κάθε καλλιτεχνικής στράτευσης. ΄Ισως η διαπίστωση τής ουσιαστικής αδυναμίας τής φωτογραφίας να “παίξει” το παιχνίδι τού εικαστικού χώρου, μέσα στο οποίο δεν έχει τα μέσα να επιβιώσει με αξιοπρέπεια. ΄Ισως, πάλι η γενικότερη στροφή τών ανθρώπων στην αναζήτηση προσωπικών στηριγμάτων, τώρα που οι, συχνά βλαβερές, υπέρτατες αξίες χλώμιασαν, οδήγησαν τους φωτογράφους στην υιοθέτηση μιάς πιο προσωπικής θεματολογίας που κινείται από τον έξω κόσμο προς τα μέσα κι όχι από τον φωτογράφο προς τα έξω. Ο φωτογραφημένος κόσμος είναι ο κόσμος τού φωτογράφου. Ο οικείος και προσωπικός του χώρος.

Στην περιοχή τής ονομαζόμενης ρεπορταζιακής φωτογραφίας οι φωτογράφοι, υποχρεωμένοι καθώς ήταν να παραμείνουν προσκολλημένοι στον “έξω” κόσμο, θεώρησαν καινοτομία την υιοθέτηση μορφολογικών ακροτήτων, ως σφραγίδα τής προσωπικής τους παρουσίας πάνω στα γεγονότα. ΄Ηδη όμως, φαίνεται να έχουν αντιληφθεί οτι ο ρεπόρτερ είναι ο μεταφορέας τών γεγονότων, όχι ο δημιουργός τους. Και οτι η υπογράμμιση τής παρουσίας τού φωτογράφου πρέπει να είναι αντιστρόφως ανάλογη τής σημασίας τού γεγονότος.

Οι νέες τεχνολογίες μόνον εξωτερικά μπορεί να ωφελήσουν τη φωτογραφία. ΄Αλλωστε καμμιά μηχανή, φακός ή φίλμ δεν έκαναν τον καλλιτέχνη. Οι υπολογιστές είναι άλλο ένα σκαλοπάτι, χρήσιμο αν αντιμετωπισθεί σωστά, δηλαδή ως μέσον και όχι ως έκπληξη, σ΄αυτήν την πορεία μιας τέχνης που γεννήθηκε από την τεχνολογία.

΄Οποιο όμως μέσον κι αν χρησιμοποιεί ο φωτογράφος, κι όποια θεματολογία κι αν υιοθετήσει σύγχρονο θά είναι το έργο του όταν μάς συγκινεί και νέο το περιεχόμενό του όταν στηρίζεται στον προσωπικό του κόσμο κι όχι στην επικρατούσα εκάστοτε μόδα.