fbpx

Ο χρόνος σύμμαχος

27-8-96

Ο ασφαλέστερος τρόπος να προσεγγίσουμε τη διάσταση τού χρόνου είναι να τον αντιμετωπίσουμε μέσα στην καθημερινή ροή τής ζωής.

Η λειτουργία του, όπως την αντιλαμβάνεται η εκάστοτε κοινωνία, είναι η έκφραση κάθε εποχής και ταυτόχρονα το μέτρο που καθορίζει το είδος τών επιδιώξεων και την ποιότητα τών έργων .

Η αντιμετώπιση τού χρόνου από τη σημερινή δυτική κοινωνία βασίζεται σε ένα αξίωμα σύμφωνα με το οποίο ο άνθρωπος ξεφεύγει από κάτι για να προλάβει κάτι. Χωρίς να γνωρίζει όμως ούτε το ένα ούτε το άλλο, και χωρίς να αποδέχεται οτι τού είναι άγνωστα. Αυτό γεννάει αυτομάτως μιαν επιτάχυνση, που εμποδίζει τη σύλληψη τής ζωής ως συνόλου (με αρχή, μέση και τέλος) και οδηγεί σε μια γραμμική εξέλιξη με αύξοντα ρυθμό και πολλαπλάσιες απαιτήσεις. Εξέλιξη που δεν υπακούει σε ισορροπίες, αλλά μόνο σε δυναμικές.

Η αδυναμία μας να ελέγξουμε τον χρόνο, δηλαδή να τον σταματήσουμε, γεννάει την ανάγκη (και το άγχος) τής εκμετάλλευσής του, με όπλο την ταχύτητα και στόχο τη σώρευση, που με τη σειρά τους οδηγούν στη λατρεία τής ευκολίας, στην αποδοχή τής επιπολαιότητας, στην αποφυγή τής επιμονής, στον φόβο τής εμβάθυνσης, στη θεοποίηση τής παραγωγικότητας.

Το ζάπινγκ, τρόπος σκέψης και κοινωνικής συμπεριφοράς, μάς εξαναγκάζει να περνάμε στην επόμενη πράξη, προτού ολοκληρώσουμε την προηγούμενη, έστω κι αν αυτή η τελευταία συνοδεύεται από απόλαυση. Χωρίς να συνειδητοποιούμε οτι η ταχύτητα δεν μάς οδηγεί μόνον σε μιαν απόλαυση, αλλά εξίσου γρήγορα μάς απομακρύνει από μιαν άλλη. Ο χρόνος δεν είναι πια σύμμαχος τών απολαύσεών μας. Ο χρόνος είναι πλέον παρών για να μάς υπενθυμίζει οτι εξαντλείται κι όχι οτι διαρκεί.

Η Τέχνη ξέχασε τον τεχνίτη και τη χρονοβόρο του ευλάβεια. Η Επιστήμη παράγει αποτελέσματα, χωρίς να στοχάζεται πάνω στα μέσα και στους σκοπούς. Η Παιδεία είναι δέσμια τών πληροφοριών λησμονώντας οτι ρόλος της είναι να γεννάει σκέψεις κι όχι να αποθηκεύει στοιχεία. Κι όλα αυτά, γιατί ο χρόνος δεν είναι πια πηγή σοφίας, αλλά σκοτεινή απειλή.

΄Ισως πρέπει και πάλι να επιτρέψουμε στον φιλοσοφικό στοχασμό να καθορίσει την επικαιρότητα τού καθημερινού χρόνου. Να δεχτούμε οτι η ταχύτητα και η ποσότητα δεν μπορεί να αποτελούν αξίες, αφού όσα κι αν επιτύχουμε, όσο γρήγορα κι αν τα επιτύχουμε, θα είναι απείρως λίγα μπροστά στον χρόνο. Να εκμεταλλευτούμε το σκάνδαλο τού χρόνου για να δώσουμε ποιότητα και περιεχόμενο στη ζωή. Να δεχτούμε, τέλος, οτι ο χρόνος είναι εδώ για να μάς επιτρέψει να ζήσουμε και οτι κατά συνέπεια δεν μπορούμε να ζούμε εναντίον του.