fbpx

Ωραίο και άχρηστο

Η έννοια τού ωραίου δεν είναι, όπως νομίζουν πολλοί, συνιστώσα τού έργου τέχνης και σίγουρα δεν ορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους. Παραμένει όμως μια αναγκαία συνιστώσα τής ζωής μας, μια και προσθέτει στις διάφορες πράξεις μας και στα αντικείμενα που μας περιβάλλουν μια διάσταση προσωπικής επιλογής σε βάση μη χρηστικών κριτηρίων.

Αυτό που με εκπλήσσει και με λυπεί στον σημερινό μας κόσμο, δεν είναι πως άλλαξε η αντίληψη για το ωραίο (κάτι τέτοιο είναι όχι μόνον αναμενόμενο, αλλά και ευκταίο), αλλά πως δεν φαίνεται πια να είναι αναγκαίο. Κανείς δεν το αποζητάει. Δεν ξέρω αν είχε δίκιο ο μεγάλος ζωγράφος Balthus, όταν έδωσε την άποψή του για τον αιώνα που έκλεισε λέγοντας ότι ήταν ο αιώνας όπου όλα, κτίρια, φύση, ρούχα, έγιναν πιο άσχημα, σίγουρα όμως πιστεύω πως για όλα το ωραίο παίζει πλέον τον μικρότερο ρόλο.

Θυμάμαι πριν από πολύ λίγα χρόνια την παρατήρηση ενός νεαρού φίλου, όταν αποφάσισε να αλλάξει τη διακόσμηση τού μαγαζιού του, πως έπρεπε να προσέξει να μην το κάνει ωραίο. Το επιζητούμενο στυλ ήταν το τυχαίο. Αλλά αν από τη μια άκρη το ωραίο εκτοπίζεται, και μάλιστα με άποψη, σαν παλιομοδίτικη αντίληψη, από την άλλη, αυτήν τής πλειοψηφίας που δεν ασχολείται με την πολυτέλεια των «αισθητικών» επιλογών, κυριαρχεί η άποψη τού λειτουργικού και τού «αθάνατου».

Είναι πράγματι γεγονός ότι η κρατούσα αντίληψη για όλα όσα αποτελούν τον περίγυρό μας, σπίτια, αντικείμενα, κλπ. έχει να κάνει με το πόσο βολικά είναι τα πράγματα και με το πόσο θα αντέξουν στον χρόνο. Η διάσταση τής ομορφιάς, όσο και υποκειμενική να τη δεχτούμε, δεν έχει θέση ανάμεσα στα κριτήρια που διαμορφώνουν τις επιλογές, και όταν έχει καταλαμβάνει την τελευταία. Ο σύγχρονος μάστορας, όπως και ο σύγχρονος καταναλωτής θα χρησιμοποιήσουν σχεδόν πάντα επιχειρήματα που σχετίζονται με τη διάρκεια ζωής τού αντικειμένου, συχνά μάλιστα προσδιορίζοντάς την και χρονικά με αριθμούς που κατά πολύ ξεπερνούν κάθε φυσιολογικά αναμενόμενη διάρκεια ζωής, («αθάνατο σου λέω !»), θα επιλέξουν υλικά με βάση την αντοχή τους στον χρόνο και εν γένει θα δαπανήσουν χρήματα για ευκολίες στη χρήση που ουδέποτε θα τους φανούν χρήσιμες. Άλλωστε ακόμα και η διαδεδομένη αντίληψη τής σχέσης τιμής και πραγματικής αξίας μετριέται με τα μόνα συγκρίσιμα και μετρήσιμα στοιχεία, δηλαδή τις ευκολίες και τα υλικά.

Κανείς δεν είναι πλέον διατεθειμένος να δαπανήσει κάτι περισσότερο για την φαινομενικά άχρηστη διάσταση τού ωραίου, ενώ μπορεί να δαπανήσει πολύ περισσότερα για την κυριολεκτικώς άχρηστη παρουσία ευκολιών και για την αθανασία των αντικειμένων. Κανείς δεν είναι διατεθειμένος να προτιμήσει ένα υλικό από ένα άλλο με βάση την αισθητική του ποιότητα, ακόμα κι όταν ένα τέτοιο υλικό είναι φθηνότερο από ένα άλλο. Κανείς δεν νοιώθει πλέον την ανάγκη να προτάξει μπροστά από κάθε άλλο επιχείρημα επιλογής εκείνο που θα τού χαϊδεύει τις αισθήσεις και θα τού ηρεμεί το πνεύμα. Φοβάμαι ότι κι εγώ έχω αρχίσει σιγά-σιγά να μην μάχομαι για το ωραίο. Ίσως κάποτε πεισθώ ότι είναι άχρηστο.