fbpx

Τα άριστα και τα μέτρια

26/4/94

Είναι σωστό και δίκαιο στη ζωή να θεωρούμε φάρους-οδηγητές τους υψηλόφρονες και τους άριστους. Στην Τέχνη, ειδικά, άγιοι πολλοί έχουν ανακηρυχθεί μέσα από τη γνώμη των ειδικών, από τη λατρεία των πιστών ή από τον ίδιο τον χρόνο που ξέρει όσο κανείς να μοιράζει σωστά τα εύσημα. Σ’ αυτούς τους μεγάλους της Τέχνης προσβλέπει ο νέος και άβγαλτος δημιουργός, για να δώσει περιεχόμενο στα όνειρά του και να τροφοδοτήσει τη φιλοδοξία του. Από αυτούς εμπνέεται ο καλλιτέχνης και τις δικές τους μεθόδους μελετά. Αυτοί οι μεγάλοι συνιστούν την παράδοση στην Τέχνη, που οι επίγονοι με σεβασμό ακολουθούν ή με εικονοκλαστική ιεροσυλία παραβιάζουν.

Συχνά όμως ο θαυμασμός, ο σεβασμός και η λατρεία για τα μέγιστα μας περιορίζουν το εύρος της ανοχής, και με μία περίεργη αλλά συνήθη διαδικασία σπαρτιάτικης επιλογής, που εγγίζει τα όρια του φανατισμού και της υστερίας, μας οδηγούν στην απόρριψη όσων υπολείπονται έστω και λίγο, στην κλίμακα των αξιών.

Ξεχνάμε έτσι πως οι διαδρομές στην Τέχνη είναι στρωμένες με προσπάθειες και πως οι βέλτιστοι είναι το ελάχιστο ποσοστό των μετρίων. Αν λατρεύουμε τους μεγάλους ας αγαπάμε τους μέτριους. Στα έργα τους για την απουσία του «Ύψους» μας παρηγορούν τα ίχνη του πάθους, της αγάπης, της γνώσης και κυρίως της ειλικρίνειας που τα γέννησε.

Άλλωστε, ακόμα και οι μεγάλοι και σπουδαίοι κατέλαβαν τη θέση που τους άξιζε χάρη σε ένα μέρος του έργου τους και όχι στο σύνολό του.

Οι εκατό σπουδαίες φωτογραφίες του Καρτιέ-Μπρεσόν είναι η ουσία και η κορυφή του έργου του και όχι οι χιλιάδες μέτριες (ποτέ αδιάφορες) που τις συνοδεύουν. Εκατό φωτογραφίες που συνιστούν ένα λεπτό ζωής σε διάρκεια λήψεως. Χωρίς τα κουαρτέτα, ο Μπετόβεν ίσως να μην κατείχε την ίδια θέση. Ο Φελίνι του «Καζανόβα» πιθανόν να υπολείπεται εκείνου του «81/2». Τι αμαρτία όμως και τι αδικία θα αποτελούσε η περιφρόνησή μας προς τα λιγότερο υψηλά τους έργα. Αφού όλα έχουν κάτι να διδάξουν.

Ο Βαν Γκογκ έλεγε ότι πρέπει κανείς να δείχνει σεβασμό για τον μέτριο και να καταλάβει ότι αυτό είναι ήδη κάτι, κι ότι δεν φτάνει κανείς σε αυτήν την μετριότητα παρά με τίμημα μια μεγάλη προσπάθεια.

Αγαπώ τα μέτρια έργα, γιατί με βοηθούν να μετρηθώ με τα σπουδαία. Γιατί μου δίνουν την αναλογία των μεγεθών που με ξεπερνούν. Γιατί με ζεσταίνουν με τα όριά τους. Απεχθάνομαι μονάχα το κατασκευασμένο, το ψεύτικο, το εμπορικό, αυτό που έγινε με στόχο τον έξω κόσμο. Τότε, ανεξάρτητα από την ευφυία που κρύβει, το έργο δεν είναι ούτε μέτριο ούτε σπουδαίο αλλά κακό έως μη γνήσιο.