fbpx

Επικοινωνία και Έπαινος

Φωτογράφος-Καθημερινή

Ιούνιος 2008

Παράπλευροι καλλιτεχνικοί στόχοι

Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν στοχεύει εκ προοιμίου σε αξιοποίηση τού καλλιτεχνικού αποτελέσματος. Με άλλα λόγια, ο καλλιτέχνης, και αν ακόμα γνωρίζει ότι το έργο του δεν θα χρησιμοποιηθεί, και πάλι θα το κάνει ή, τουλάχιστον, θα θέλει να το κάνει.

Η καλλιτεχνική φωτογραφία, μια και σε μεγάλο βαθμό αντλεί τις πηγές της από την καταγραφή τής οικογενειακής μνήμης, είναι πιο εξοικειωμένη με το «άχρηστο» τής παρουσίας της, αφού όλοι γνωρίζουν ότι ούτε ο χρόνος σταματάει, ούτε το παρελθόν επιστρέφει.

Η πώληση των φωτογραφιών, ή οποιουδήποτε άλλου έργου τέχνης, είναι παρεμπίπτον αποτέλεσμα τής καλλιτεχνικής δραστηριότητας, έστω και αν είναι ευπρόσδεκτο. Με άλλα λόγια, το έργο τέχνης δεν γίνεται για να πουληθεί, αλλά πουλιέται επειδή γίνεται. Η αντίστροφη διαδικασία θα το μετέτρεπε σε βιοτεχνική ή βιομηχανική, και πάντως εμπορική, παραγωγή.

Αν όμως, πέρα από την προσωπική ηθική ανάγκη και ικανοποίηση, έπρεπε να εντοπιστεί ένας δευτερεύων σκοπός για την καλλιτεχνική πράξη, αυτός δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από την αναζήτηση κοινωνών θεατών και, στην καλύτερη περίπτωση, θαυμαστών. Αυτός είναι άλλωστε ένας ακόμα λόγος που ο καλλιτέχνης είναι τόσο εκτεθειμένος και ευάλωτος. Όχι μόνον επειδή πράττει με εξαιρετική σοβαρότητα κάτι που ούτε καν εμπίπτει στις συνήθεις ωφελιμιστικές και πρακτικές αξίες τής σημερινής κοινωνίας, αλλά επειδή επιπλέον, μέσω αυτού τού «άχρηστου» καλλιτεχνικού αποτελέσματος, αναζητεί απεγνωσμένα την αναγνώριση και την αποδοχή. Την επικοινωνία και τον έπαινο. Ο καλλιτέχνης δηλαδή νιώθει ότι παράγει κάτι που κινείται στο περιθώριο μιας κοινωνίας, την οποία όμως δεν παύει να έχει απόλυτη ανάγκη, όχι μόνον υλικά, αλλά και ηθικά.

Αν ο καλλιτέχνης επιλέξει να απομονωθεί στην αυταρέσκειά του, να απαρνηθεί την επικοινωνία και να αποκηρύξει το εν δυνάμει πλατύ κοινό, όχι μόνον δεν θα κερδίσει την αυτάρκεια, αλλά θα αποδείξει ταυτόχρονα ότι κάτι που παρουσιάζεται σαν ταπεινοφροσύνη μπορεί να μην είναι παρά αλαζονεία και φόβος.

Αν ο καλλιτέχνης επιλέξει να περιορισθεί στο χωρίς αμφιβολία σημαντικό και από τον ίδιο επιλεγμένο προσωπικό του κοινό, δηλαδή εκείνους που αγαπά και εκείνους που εκτιμά, θα παραμείνει πάντοτε με την αμφιβολία, μήπως με τον τρόπο αυτό εγκλώβισε τον εαυτό του σε όρια ασφαλείας που ήδη γνωρίζει και ταυτόχρονα τον απέκλεισε από τη μαγική επικοινωνία με το άγνωστο.

Αν τέλος επιλέξει να ανοιχτεί στο ευρύ κοινό επιζητώντας την αναγνώριση και τον θαυμασμό που δεν θέλει να κρύψει ότι τον γοητεύουν, κινδυνεύει να γίνει βορρά αφενός των κανόνων μιας επικοινωνιακής και οικονομικής αγοράς και αφετέρου τής δικής του ματαιοδοξίας..

Είναι φανερό ότι οι κίνδυνοι είναι πολλοί και οι ξεκάθαρες απαντήσεις σχεδόν ανύπαρκτες. Ο καλλιτέχνης είναι σωστό να θέλει και την επικοινωνία και τον έπαινο. Είναι, επίσης, λογικό να χρησιμοποιεί όσα μέσα η κοινωνία τού προσφέρει για να πετύχει αυτούς τους δύο παράπλευρους στόχους τής καλλιτεχνικής του πράξης. Είναι όμως τραγικό, όπως συχνά συμβαίνει, να ξεχνάει ότι πριν και πέρα από κάθε επικοινωνία ή έπαινο πρέπει να επιδιώξει και να διατηρήσει την αναγνώριση και την αποδοχή από τον ίδιο του τον εαυτό. Γιατί το καλλιτεχνικό έργο, και κατά τούτο διαφέρει από το εμπορικό προϊόν, δεν μπορεί να αποχωριστεί από το ηθικό πρόσωπο τού δημιουργού του. Και αυτό είναι το μόνο μέτρο που διαθέτει ο καλλιτέχνης για να κρίνει τις επικοινωνιακές του επιλογές.

Τέλος, η φωτογραφία μου που συνοδεύει το άρθρο μου δεν είναι παρά μια μικρή απόπειρα επικοινωνίας.

Πλάτων Ριβέλλης