fbpx

Σχόλια για μια φωτογραφία: Roy De Carava

Σχόλια για μια φωτογραφία: Roy De Carava

Φωτογράφος - Καθημερινή
Ιούνιος 2011

Roy De Carava (1909-2009)

Ο σχολιασμός ενός έργου τέχνης δεν είναι τίποτε άλλο από την αφετηρία ενός διαλόγου, με τον εαυτό μας ή με τους φίλους μας, με σκοπό να αυξήσουμε και να εμβαθύνουμε την πνευματική απόλαυση. Και όλα όσα ακολουθούν δεν είναι σε θέση ούτε στο ελάχιστο να υποκαταστήσουν ή να ερμηνεύσουν την προσωπική περιπέτεια τής επικοινωνίας με μια σπουδαία φωτογραφία και έναν μεγάλο φωτογράφο.

Είναι γνωστό ότι για να καταλάβει κανείς το έργο ενός φωτογράφου πρέπει να δει περισσότερες από μία φωτογραφίες του. Είναι όμως επίσης αλήθεια ότι αν δεν μπορεί κανείς να ανιχνεύσει σημαντικά στοιχεία τού κόσμου τού δημιουργού μέσα έστω από μια καλή φωτογραφία του, τότε υπάρχει ο κίνδυνος η συνεκτίμηση των πολλών φωτογραφιών του να στηριχτεί σε κρίσεις που έχουν μεγαλύτερη σχέση με τη μορφή ή με το θέμα παρά με το περιεχόμενο τής φωτογραφίας.

Ο Roy De Carava θα περνούσε τις παραπάνω εξετάσεις με πλήρη επιτυχία όποιος κι αν ήταν ο τρόπος κριτικής τής δουλειάς του. Και μάλιστα η φωτογραφία που επιλέχτηκε για τη σημερινή στήλη θα μπορούσε να είναι μια οποιαδήποτε φωτογραφία του από το σύνολο τού εξαιρετικά σημαντικού έργου του και οι διαπιστώσεις να είναι σε κάθε περίπτωση απόλυτα ταυτόσημες.

Η γοητεία και το μυστήριο κάθε καλής φωτογραφίας συνίσταται στο ότι σε έναν απειροελάχιστο χώρο επιτελείται μια μεγάλη σύγκρουση. Η σύγκρουση αυτή απελευθερώνει τις δυνάμεις μιας συγκίνησης πρωτίστως οπτικής. Για τη δημιουργία αυτής τής σύγκρουσης και την πρόκληση τής συγκίνησης ο φωτογράφος διαθέτει πολλά όπλα, τα οποία όμως είναι καλό να κρύβει επιμελώς και ανάμεσα στα οποία είναι επίσης καλό να αποκλείει τα πλέον προφανή, όπως λόγου χάριν μπορεί να είναι μια λεζάντα ή ένας χονδροειδής συμβολισμός, ή ακόμα και ένα τεράστιο τύπωμα. Παράλληλα, μια καλή φωτογραφία αναγνωρίζεται και από άλλες δύο σημαντικές παραμέτρους. Πρώτον, όλα τα στοιχεία της, ακόμα και τα φαινομενικά πιο ασήμαντα, συμμετέχουν εξίσου στο ενιαίο σύνολο. Και δεύτερον, συνυπάρχουν στην επιφάνειά της (και όχι στην ερμηνεία της) σχεδόν πάντοτε δύο διαστάσεις, δύο αντιθετικές κατευθύνσεις ή αναγνώσεις, που εξασφαλίζουν τον διάλογο και τη σύγκρουση, άρα και την ένταση και τη συγκίνηση. Οι μονοσήμαντες φωτογραφίες καθησυχάζουν και αποκοιμίζουν. Οι πολυσήμαντες γεννούν ερωτηματικά και εντεύθεν ενδιαφέρον.

Η είσοδός μας στη συγκεκριμένη φωτογραφία γίνεται με απόλυτα οπτικό τρόπο. Το βλέμμα μας συγκρούεται δηλαδή με τη στιβαρότητα τής οπτικής πρότασης. Η συνέχεια όμως είναι που κάνει την πρώτη μας επαφή ακόμα πιο ενδιαφέρουσα. Από τη μια πλευρά υπάρχει το πραγματικό γεγονός μιας σύνθεσης κάθε άλλο παρά διακοσμητικής, αφού το τραπέζι και το σακάκι υποδηλώνουν την πραγματικότητα τής παρουσίας τού ανθρώπου που τρώει ή που μόλις έφαγε, αλλά από την άλλη έχουμε την έντονη αίσθηση μιας μετέωρης θεατρικότητας. Σαν να έγινε ο κόσμος μια σκηνή πάνω στην οποία έχει στηθεί η πλασματική εικόνα ενός γεύματος. Και το πιο σημαντικό είναι πως αυτή η θεατρικότητα έχει επιτευχθεί με καθαρά οπτικά, δηλαδή φωτογραφικά, μέσα, όπως είναι οι μαύρες περιοχές τής φωτογραφίας, οι οποίες αποκλείουν τις υπόλοιπες αληθοφανείς λεπτομέρειες τού πραγματικού χώρου.

Με τον τρόπο αυτό ο φυσικός φωτισμός έγινε θεατρικό φωτεινό σημείο και η απουσία πληροφοριών των μαύρων περιοχών συστατικό στοιχείο τού περιεχομένου, αναβαθμίζοντας έτσι τον ρόλο τους από φορμαλιστικό εύρημα σε πραγματικό δευτεραγωνιστή τής οπτικής παράστασης. Τώρα πια κανείς δεν θα τολμούσε να πειράξει τις σιωπηλές μαύρες περιοχές.

Αυτός ο δυαδισμός ανάμεσα στη θεατρικότητα και την πραγματικότητα στήνει ένα φράγμα στις αληθοφανείς ερμηνείες τής φωτογραφίας, αλλά απελευθερώνει όλες τις αυθαίρετες, δηλαδή τις πιο προσωπικές. Και παράλληλα προσθέτει στη φωτογραφία ερωτηματικά που επιτρέπουν και προτρέπουν την εκ νέου επικοινωνία μαζί της. Και - γεγονός ακόμα πιο αξιέπαινο - όλα αυτά επιτυγχάνονται μέσα από την ίδια τη φύση τού μέσου (την απόλυτη περιγραφή) και οδηγούν στην ίδια την ουσία του (τη μεταμόρφωση τού πραγματικού).