fbpx

Σύγχυση προθέσεων, ιεράρχηση στόχων

Φωτογράφος-Καθημερινή

Νοέμβριος 2004

Τι να συμβαίνει άραγε και τόσο πολλοί νέοι ταλαντούχοι «καλλιτέχνες-φωτογράφοι»(ή, όπως θα έπρεπε να λέμε, «ποιητές-φωτογράφοι») ξεκινούν καλά και συνεχίζουν άσχημα; Η λογική θα έλεγε ότι η εξέλιξή τους δεν θα μπορούσε παρά να είναι προς την κατεύθυνση τής εμβάθυνσης και τής ποιότητας. Δηλαδή αρχικά καλοί και μετά καλύτεροι. Η αντίστροφη πορεία τους μάλλον πρέπει να οφείλεται στο ξεστράτισμα τής αρχικής δημιουργικής πορείας προς κατευθύνσεις που υπηρετούν διαφορετικές ανάγκες τους. Μέχρι όμως να συνειδητοποιήσουν ότι δεν χτυπιούνται πολλά τρυγόνια με ένα σμπάρο, περνούν τα χρόνια, αλλοιώνονται οι προθέσεις και, φυσικά, και η ποιότητα.

Με μεγάλη σαφήνεια και συχνότητα εκφράζεται η απαίτηση πολλών νέων φωτογράφων να κερδίσουν οικονομικά τη ζωή τους μέσω αυτού που αγαπούν. Σαν να τους το οφείλει η ζωή και η κοινωνία. Πέραν τού ότι κάτω από ένα τέτοιο πρίσμα αντιμετώπισης η ζωή και η κοινωνία θα όφειλαν ανάλογη μεταχείριση σε κάθε εργαζόμενο, η απαίτηση αυτή μπορεί να ακούγεται - και πιθανόν να είναι - λογικά και ηθικά σωστή και δίκαιη. Εν τούτοις δεν ανταποκρίνεται (τουλάχιστον τις περισσότερες φορές) στην πραγματικότητα και κυρίως στις δυνατότητες που αυτή προσφέρει. Οι νόμοι τής επαγγελματικής προσφοράς και ζήτησης, η εμπορική αγορά τής τέχνης, οι σχέσεις εξαρτημένης εργασίας και οι οικονομικές συναλλαγές πελατών και επαγγελματιών έχουν άλλους κανόνες και απαιτήσεις από την καλλιτεχνική δημιουργία, η οποία επιβάλλεται να κινηθεί ανεξάρτητα ή ακόμα και αντίθετα με όλα τα παραπάνω. Προσπαθώντας κανείς να ικανοποιήσει και τις δύο κατευθύνσεις καταλήγει συνήθως, αν όχι αναπόφευκτα, σε συμβιβασμούς. Και κάθε συμβιβασμός δεν μπορεί παρά να είναι η συνάντηση των διαφορετικών κατευθύνσεων σε έναν ποιοτικά χαμηλότερο κοινό παρονομαστή. Η πολυτέλεια να ασχολείται κανείς με κάτι που αγαπάει προϋποθέτει μερικές θυσίες. Και γεννάει ορισμένες υποχρεώσεις. Η ζωή των ποιητών έχει πολλά σχετικά να μας διδάξει.

Άλλωστε είναι μάλλον σίγουρο ότι η ταύτιση, ή η σύγχυση, βιοπορισμού και καλλιτεχνικής φωτογραφικής δημιουργίας δεν αποβαίνει σε όφελος τής τελευταίας. Αν επιβαρύνει κανείς την ήδη προβληματική καλλιτεχνική δημιουργία με προϋποθέσεις και απαιτήσεις που τής είναι ξένες, είναι πιθανόν είτε να την καταπνίξει είτε να την αποπροσανατολίσει. Και η πλήρης και ολοκληρωτική απασχόληση με κάτι που κανείς αγαπάει συνήθως περιορίζει αντί να διευρύνει τους δημιουργικούς ορίζοντες.

Η λύση πάντως είναι μία: Αποσαφήνιση των αξιών και ιεράρχησή τους. Γι’ αυτούς τους νέους φωτογράφους η ποιότητα τής δημιουργίας τους, η θέση τους μέσα στην κοινωνία τής προβολής και οι οικονομικές απολαβές τους είναι αξίες που συνωστίζονται στην πρώτη θέση των προτιμήσεών τους. Θα έπρεπε εγκαίρως να ταξινομήσουν τις επιθυμίες τους και μάλιστα, αν πράγματι πονάνε για την τέχνη τους, με το περιεχόμενο και τη σειρά που ακολουθούν: Δημιουργική αυθεντικότητα, απλή οικονομική επιβίωση και επιλεκτική δημόσια αναγνώριση. Η υπερθετική αντιμετώπιση αυτών των αξιών (π.χ. επιδίωξη αριστουργημάτων, συγκέντρωση πλούτου, φώτα δημοσιότητας) συνιστά διαστροφή τους. Και η αντιστροφή τής σειράς τους οδηγεί σε αναλόγως αντίστροφα αποτελέσματα. Ας μην ξεχνούμε πάντως ότι σε μια τέτοια ιεράρχηση χρωστάμε τη μεγάλη τέχνη που μας εμπνέει.