fbpx

Τα μωρά και η φωτογραφία

Τα Νέα (Ένθετο Πρόσωπα)

Απρίλιος 1999

Μια αντιφατική σχέση.

Ο φωτογράφος που χρησιμοποιεί τη φωτογραφία με πρόθεση καλλιτεχνική έχει να αντιμετωπίσει το αρχικό δίλημμα τής επιλογής τού θέματος. Από τη μια έλκεται από θέματα των οποίων η σημασία και η γοητεία (φόρμας, νοήματος, περιεχομένου) είναι αυθύπαρκτη και δεδομένη και από την άλλη τα φοβάται, διότι γνωρίζει ότι θα αντισταθούν στην προσπάθειά του να θέσει τη δική του σφραγίδα επάνω τους. Παράλληλα όμως γνωρίζει ότι, αν στην αντιπαράθεση μαζί τους εξέλθει νικητής, πιθανόν να έχει πετύχει μια φωτογραφία, τής οποίας η αξία θα υπερβαίνει κατά πολύ το θέμα και την οποία με περηφάνια θα μπορέσει να εντάξει στο προσωπικό του έργο. Για τους ίδιους λόγους για τους οποίους ο δημιουργός-φωτογράφος φοβάται τα «έντονα» θέματα, ο διαφημιστής-φωτογράφος τα προτιμά. Ο τελευταίος γνωρίζει ότι η «ευκολία» στην ανάγνωση αυτών των θεμάτων, των οποίων η σημασία προηγείται τής φωτογράφησής τους, θα τού εξασφαλίσει σίγουρη επιτυχία με μικρό κόπο.

Δεν είναι δύσκολο να μαντεύσει κανείς ποια είναι αυτά τα φαινομενικώς εύκολα και ουσιαστικώς δύσκολα θέματα. Πρόκειται για εκείνα που κάθε αδαής περί την φωτογραφία έχει συνηθίσει να αποκαλεί «φωτογραφικά». Ηλιοβασιλέματα, άνθη, συγκλονιστικά γεγονότα επικαιρότητας, ζητιάνοι και τραυματίες, πολύχρωμες αραβικές αγορές, πανέμορφα πρόσωπα, γυμνά σώματα, μαγευτικά τοπία, γάτες (πολύ περισσότερο από τους σκύλους) και βέβαια, πάνω από όλα, τα μωρά. Μια φωτογραφία μωρού δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο. Και όσο πιο τυποποιημένα «μωρουδιακή» είναι, τόσο πιο σίγουρα προκαλεί το ενδιαφέρον τού θεατή. Τα μωρά άλλωστε όχι μόνον δεν φοβούνται τον φακό, αλλά και τον αποζητούν, κάνοντας έτσι το έργο τού κοινού φωτογράφου ευκολότερο και εκείνο τού καλού φωτογράφου δυσκολότερο.

Χρειάζεται η ικανότητα, η ευφυία και το ταλέντο ενός σημαντικού φωτογράφου, για να μη συνιστά η γοητεία τού θέματος τον ναρκισσιστικό αυτοσκοπό τής φωτογραφίας, αλλά να μετατραπεί σε θύρα εισόδου στην πιο ουσιαστική περιοχή τού έργου. Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι στην παγκόσμια ιστορία τής καλλιτεχνικής φωτογραφίας υπάρχουν ελάχιστες σημαντικές φωτογραφίες με μωρά, ενώ αντιθέτως τα μωρά μοιράζονται (μαζί με το γυμνό) τον χώρο τής διαφήμισης. Η μόνη πιθανότητα να βγει μια αξιόλογη μη διαφημιστική φωτογραφία από έναν αδαή φωτογράφο είναι όταν το μωρό είναι δικό του. Τότε την καλλιτεχνική συγκίνηση, που ο ίδιος αδυνατεί να προσδώσει στο θέμα, θα την υποκαταστήσει (εν μέρει) η προφανής, αλλά πάντως σημαντική, συγκίνηση που απορρέει από την συναισθηματική τους σχέση.