fbpx

Ο Γάλλος ψυχίατρος Boris Cyrulnik για τη μνήμη:

Η αλληλουχία των γεγονότων δίνει νόημα στα συμβάντα.

Όλες οι εικόνες που αποθηκεύονται στη μνήμη μας είναι αληθινές. Η επανασύνθεσή τους τακτοποιεί τις αναμνήσεις και φτιάχνει με αυτές μια ιστορία. Κάθε συμβάν καταγεγραμμένο στη μνήμη συνιστά ένα στοιχείο της προσωπικής μας χίμαιρας.

Τα ανθρώπινα όντα είναι συναρπαστικά διότι η ύπαρξη τους είναι τρελή.

Χωρίς εξωτερικά συμβάντα δεν υπάρχει τίποτα που μπορεί να βάλει κανείς στον εσωτερικό του κόσμο.

Όλοι όσοι έχουν τραυματιστεί ψυχικά έχουν μια καθαρή μνήμη εικόνων και μια κακή μνήμη λέξεων.

Οι νέες αναμνήσεις αναπόφευκτα επηρεάζονται από τις παλιές αναμνήσεις, πράγμα που ανοίγει τον δρόμο σε συχνές παραμορφώσεις.

Αυτό που δίνει την τραυματική διάσταση σε μια συνηθισμένη απόρριψη είναι η σημασία της και όχι η ίδια η πράξη.

Η μνήμη μας αποδίδει στα παρόντα συμβάντα και αντικείμενα έναν συνειρμό, είτε αγωνίας είτε χαράς, ο οποίος πηγάζει από το παρελθόν μας.

Οι χωρισμοί είναι αναπόφευκτοι στη διάρκεια της ζωής και είναι μάλιστα ευεργετικοί όταν οδηγούν στην αυτονομία μας. Όταν όμως μια πρόωρη απώλεια, πριν από την ηλικία του λόγου, εμποτίσει τη μνήμη με την ικανότητα να αισθάνεται την αίσθηση της απώλειας, ο παραμικρός χωρισμός στο μέλλον μπορεί να οδηγήσει σε μια κατάθλιψη.

Οι αναμνήσεις δεν επαναφέρουν το πραγματικό. Συνθέτουν κομμάτια αλήθειας για να στήσουν με αυτά μια παράσταση στο προσωπικό μας θέατρο. Η ταινία που προβάλλουμε μέσα στον ψυχικό μας κόσμο είναι η κατάληξη της ιστορίας μας και των σχέσεων μας. Όταν είμαστε ευτυχισμένοι ψάχνουμε στη μνήμη μας ψήγματα αλήθειας, τα οποία συναρμολογούμε για να είμαστε συνεπείς με την ευτυχία που νιώθουμε. Σε περίπτωση δυστυχίας ψάχνουμε άλλα ψήγματα αλήθειας, τα οποία θα δώσουν, και αυτά, μια άλλη συνέπεια στη δυστυχία μας.

Οι άνθρωποι διαμορφώνονται από τη δομή του περιβάλλοντός τους. Η πρωταρχική μας ελευθερία συνίσταται αφενός στην αναζήτηση του περιβάλλοντος που θα μας επιτρέψει να αναπτυχθούμε ανάλογα με τις ελπίδες μας και αφετέρου στη διαμόρφωση του περιβάλλοντος που θα μας διαμορφώσει. Όταν εγκλωβιζόμαστε σε ένα πλαίσιο συνθηκών, αυτό κολλάει στην ψυχή μας και μας κάνει αυτό που είμαστε...τουλάχιστον προς στιγμήν.

Το να ζεις μια εμπειρία δεν έχει καμία σχέση με τον να την επαναφέρεις στη μνήμη σου. Η αφήγηση μιας περασμένης ηδονής δεν επαναφέρει την ηδονή, αλλά προσφέρει τη χαρά της αφήγησής της. Η αφήγηση της δυστυχίας μπορεί να αφυπνίσει το συναίσθημα της δυστυχίας, όταν ενεργοποιήσει τη μνήμη χωρίς να την ανασκευάσει: τότε λέμε ότι κάποιος «κλαίγεται». Όταν όμως κάποιος τροποποιεί την αναπαράσταση επιχειρώντας να καταλάβει ή να κάνει τους άλλους να καταλάβουν, η αφήγηση, την οποία έτσι μοιράζεται, εξασθενεί το συναίσθημα: να αναμασάς ή να ανασκευάζεις, αυτοί είναι οι δύο δρόμοι που μας προτείνονται μετά από ένα ψυχικό τραύμα.

Δεν είμαστε ευαίσθητοι σε όλα τα αντικείμενα και τα γεγονότα που μας περιτριγυρίζουν. Αν έπρεπε να επεξεργαστούμε όλες τις πληροφορίες, τίποτα δεν θα έπαιρνε σχήμα, θα ήμασταν σε σύγχυση. Για να έχουμε καθαρές ιδέες πρέπει να ξεχνάμε. Για να αναπαραστήσουμε μέσα μας το παρελθόν μας με τρόπο αδιαμφισβήτητο, πρέπει να ανασύρουμε εκείνες τις αναμνήσεις που αντιστοιχούν στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε τη στιγμή που προσπαθούμε να τις επικαλεστούμε.

Η τραυματική μνήμη συντίθεται από συγκεκριμένες εικόνες, οι οποίες είναι περιτριγυρισμένες από ένα φωτοστέφανο λέξεων και αβέβαιων συναισθημάτων, που πρέπει να τροποποιήσουμε για να μην πάθουμε κατάθλιψη. Στο πλαίσιο αυτής της ζώνης ανακατασκευής η δημιουργικότητα μάς προσφέρει ένα εργαλείο επανάκτησης. Όταν όλα είναι πεντακάθαρα, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επαναλαμβάνουμε μια απαγγελία. Όταν όμως υπάρχει έκπληξη, τότε νιώθουμε τη χαρά να αποσαφηνίσουμε. Η φωτεινή πλευρά μάς προσφέρει αρχεία που μπορούμε να ελέγξουμε, ενώ η σκοτεινή πλευρά μάς προσκαλεί στη δημιουργία.

Καμία ιστορία δεν είναι ακίνδυνη. Όταν διηγείσαι, θέτεις τον εαυτό σου σε κίνδυνο. Όταν σιωπάς, απομονώνεσαι.

Σε κάθε έργο της φαντασίας υπάρχει μια αυτοαφήγηση. Σε κάθε αυτοβιογραφία υπάρχει μια κατά φαντασίαν ανασκευή.

Είμαι έκπληκτος από την αδυναμία μας να περιορίσουμε τη σκέψη μας. Μόλις ανακαλύψουμε ένα γεγονός, το γενικεύουμε μέχρι παραλογισμού. Η επιθυμία μας να ανακαλύψουμε θεμελιώδεις νόμους που θα ρυθμίσουν τη συμπεριφορά μας, μας κάνει να εφευρίσκουμε μύθους στους οποίους υποτασσόμαστε.

Ο λόγος των παιδιών είναι τόσο καταφατικός, όσο είναι και η ουτοπία. Οι αποχρώσεις έρχονται με την ηλικία. Όσο λιγότερες γνώσεις έχει κάποιος, τόσο περισσότερες είναι οι βεβαιότητές του.

Νιώθει κανείς άβολα όταν πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην ευτυχία της υποδούλωσης, η οποία μας εφησυχάζει, και στη χαρά του μοναχικού δρόμου ο οποίος μας απομονώνει.