fbpx

Ingmar Bergman (1970)

(Ο κριτικός) Αισθάνομαι μερικές φορές έναν τρομερό διχασμό που εξηγείται εν μέρει από μια πολύ κοινότοπη αιτία: λατρεύω τις χολυγουντιανές ταινίες.

Το καταλαβαίνω απόλυτα. Ο χολυγουντιανός κινηματογράφος είναι θαυμάσιος. Γιατί όχι λοιπόν;

Θέλω να πω ότι ο κινηματογράφος είναι μια μορφή φυγής απόλυτα νόμιμη: η φανταστική αίσθηση που έχεις όταν είσαι μόνος μέσα στη σκοτεινή αίθουσα, περιτριγυρισμένος από ανθρώπους, και παρόλα αυτά μόνος, και σβήνουν τα φώτα και φωτίζεται η οθόνη και ακούς εκατό βιολιά και βλέπεις Τεχνικόλορ...και συμμετέχεις σαν παιδί σε όσα συμβαίνουν εκεί ψηλά.

Σύμφωνοι αλλά από τη στιγμή που επανέρχεται το κριτικό σου ένστικτο αντιλαμβάνεσαι ότι οι Χολυγουντιανοί προσπαθούν να περάσουν ένα σωρό παράξενες και ύποπτες ιδέες.

Μα τι αλλάζει; Τι σε ενδιαφέρει εσένα;

Για παράδειγμα είμαι τρελός από ευτυχία όταν βλέπω το ιππικό τού John Ford να καλπάζει.

Κι εγώ!

Μα δεν υπάρχει εκεί κάτι επικίνδυνο και ανησυχητικό;

Όχι. Πιστεύω ότι κατασκευάζεις ένα ανώφελο ηθικό πρόβλημα από κάτι που έχει να κάνει με μια παιδιάστικη χαρά, με μια ζωογόνα εμπειρία. Και ότι έτσι καταστρέφεις ένα κίνητρο καπελώνοντάς το με μια ηθική οπτική. Ο διχασμός στον οποίον αναφέρθηκες, αν υπάρχει κάποιος απέναντι στον οποίο μπορεί να τον νιώσεις, είναι ο Hitchcock. Να πράγματι ένα πρόσωπο πραγματικά ύποπτο.

Είναι αλήθεια. Το Σχισμένο παραπέτασμα ήταν ειδεχθής ταινία.

Συμφωνώ. Εντούτοις πρόκειται για έναν σπουδαίο σκηνοθέτη. Τελεία και παύλα.

Εκεί που πρέπει να είσαι πολύ επιφυλακτικός είναι όταν έχουμε να κάνουμε με κάτι που υποδύεται κάτι άλλο από αυτό που είναι. Αλλά ο Ford δεν κάνει ποτέ κάτι τέτοιο και γι’ αυτό για την ιστορία τού κινηματογράφου είναι ένα σπουδαίο και τίμιο παλιόπαιδο. Και μπορεί κανείς να προσθέσει ότι ο κινηματογράφος στο κάτω-κάτω δεν είναι κάτι τόσο σημαντικό, είναι ένα καταναλωτικό αγαθό, ένα προϊόν, και ότι μερικά δείγματα τυχαίνει να είναι καλά και άλλα καθόλου ή λιγότερο. Αλλά στο επαναλαμβάνω, δεν πρέπει να καταδικάζεις παρά μόνον τα ψεύτικα δήθεν, το δήθεν παθιάρικο, τη δήθεν τραγωδία, αυτά μου προκαλούν ναυτία. Και αυτά είναι πραγματικά δηλητήρια.

Εντούτοις δεν είναι δυνατόν να θεωρήσει κανείς τον κινηματογράφο σαν ένα αυτόνομο πράγμα χωρίς σχέση με την υπόλοιπη κοινωνία.

Πράγματι κάθε έργο τέχνης είναι η έκφραση μιας κοινωνικής στάσης, που πηγάζει από το μέρος όπου βρίσκεται ο καλλιτέχνης σε συνδυασμό με την ηλικία του και το βαθμό συνειδητοποίησης που έχει. Και υπό αυτή την έννοια μπορεί οι ταινίες μου να τείνουν προς την αφαίρεση, κάτι που μάλλον οφείλεται στο μεγάλο μου πάθος που είναι η εξερεύνηση τού ανθρώπινου προσώπου στην αναζήτηση των πολλαπλών διαστάσεων τής ανθρώπινης ψυχής. Είναι μια εξερεύνηση χωρίς τέλος και μάλλον στείρα, ή τελοσπάντων όχι στείρα, διότι πάντα παράγει κάτι στο τέλος, αλλά δεν οδηγεί σε έναν σκοπό, σε κάτι πλήρως καθορισμένο.

Αναφέρθηκες στην αστείρευτη περιέργειά σου γύρω από αυτό το πεδίο.

Ναι. Βλέπεις, απογυμνώνομαι. Έχω δηλαδή ένα εργαστήριο και εδώ και κάποιο διάστημα αυτόν τον ρόλο τον καλύπτει το νησί τού Φόρε, διότι αυτό το νησί είναι απαλλαγμένο από καθετί που δεν είναι απολύτως απαραίτητο στην οπτική μου και έχω εκεί αυτούς τους κατοίκους, έτσι δούλεψα μέχρι τώρα, και έτσι θα συνεχίσω να δουλεύω. Και όλα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με τη διαμόρφωση απόψεων ή με συνειδητές διαδικασίες. Προσπαθώ να τα ακολουθώ από πίσω.

Τι αντίδραση έχεις σαν καλλιτέχνης απέναντι στις απαιτήσεις μιας πολιτικής στράτευσης όπως τις διατυπώνει η αριστερά;

Δεν έχω καμία ιδιαίτερη αντίδραση. Κάνω αυτό που νομίζω ότι πρέπει να κάνω. Πάντως αυτή η ιστορία τής στράτευσης είναι ένα πολύ δυνατό κίνημα τα τελευταία χρόνια και όταν η κίνηση αυτού τού εκκρεμούς θα έχει επιστρέψει στην άλλη άκρη, όταν πολλοί καλλιτέχνες δεν θα τρέμουν πλέον στην ιδέα ότι δεν είναι πολιτικά στρατευμένοι και πολιτικά συνειδητοποιημένοι, τότε θα γίνει αποδεκτό και πάλι ότι όλων των ειδών οι εξερευνήσεις τής ανθρώπινης ψυχής πρέπει να συνεχίζουν και ότι αυτά τα δύο κινήματα, αυτό που εκπροσωπώ εγώ και αυτό που εκπροσωπεί η αριστερά, μπορούν θαυμάσια να συνυπάρξουν και ότι η πολιτική δράση μπορεί πολλά να μάθει από τους αυθεντικούς οραματιστές και ποιητές, όπως και αντίστροφα.

.........................................................................................................................................

Η τρομακτική όψη τής νέας αριστεράς, κατ’ εμέ, είναι η έλλειψη ανοχής, η μισαλλοδοξία, η απουσία πνευματικής εμπειρίας, η απουσία μερικές φορές τής ανθρώπινης πλευράς, η απουσία τής ζεστασιάς μέσα σε αυτή την τεράστια αγάπη για τον άνθρωπο. Αυτή η αγάπη για τον άνθρωπο υιοθετεί μια μορφή που μου φαίνεται ότι δεν είναι παρά ένα κρύος δογματισμός.

..........................................................................................................................................

Δεν θέλησα να είμαι μαρξιστής, καθολικός, προτεστάντης ή οτιδήποτε άλλο, και αρνούμαι την πολιτική ή θρησκευτική στράτευση. Ψηφίζω φυσικά σοσιαλδημοκράτες για διαφόρους λόγους, αλλά με τίποτα δεν είμαι ένα σοσιαλδημοκράτης καλλιτέχνης και δεν μπορώ να ενταχτώ σε κανένα κόμμα ή οποιαδήποτε ομάδα που αποπνέει μισαλλοδοξία και έλεγχο των απόψεων, όπως συμβαίνει με την νέα αριστερά ή τον κομμουνισμό, όπως εξάλλου δεν μπορώ να στρατευτώ με τους συντηρητικούς. Η στέρηση τής ελευθερίας, κάτω από οποιαδήποτε μορφή, είναι για μένα μία τρομακτική ταπείνωση και προσβολή. Κάθε μορφή παρέμβασης στα προσωπικά μου δικαιώματα και στις προσωπικές μου ελευθερίες, όσο δεν βλάπτουν τους τρίτους, είναι για μένα ένας βιασμός τής φύσης. Και απαντώ με μια άμεση επιθετικότητα.