fbpx

04. Εφαρμοσμένη φωτογραφία και τέχνη

Παρασκευή, 31 Μαρτίου 2017 17:53

Το τέταρτο από τα είκοσι έξι video της πρώτης ενότητας μαθημάτων "Learning Photography" από τον Πλάτωνα Ριβέλλη.

Ποια η σχέση των εφαρμοσμένων μορφών φωτογραφίας με την τέχνη;

Είπαμε ότι η φωτογραφία έχει πολλές εφαρμοσμένες μορφές. Πείτε το εμπορικές, πείτε το τεχνικές, πάντως εφαρμοσμένες. Ποια είναι η σχέση των εφαρμοσμένων μορφών φωτογραφίας με την τέχνη;

Θα αναφερθώ στις πιο γνωστές εφαρμογές της. Διαφημιστική φωτογραφία, δημοσιογραφική φωτογραφία, αθλητική φωτογραφία, τουριστική φωτογραφία, πορνογραφική φωτογραφία, φωτογραφία ταυτότητας, φωτογραφία εγκληματολογικών υπηρεσιών. Όλα αυτά είναι εφαρμοσμένης μορφές. Μπορούν αυτές να είναι Φωτογραφία τέχνης; Στο κάτω κάτω φωτογραφία είναι κι αυτή, περιγράφει, κάδρο έχει, ο φωτογράφος επιλέγει, άρα υπάρχει η προσωπικότητα του, γιατί να μην είναι τέχνη

Θα έλεγα για τον απλούστατο λόγο ότι μπαίνει μία άλλη διαδικασία κι ένας άλλος στόχος που προηγείται του φωτογράφου και της φωτογραφίας του. Δηλαδή, θέμα και περιεχόμενο και ουσία της φωτογραφίας είναι ο δημιουργός της. Είναι η Cameron, είναι ο Bresson, είναι ο DeCarava. Αυτός που φωτογραφίζει ένα ρούχο το φωτογραφίζει πρώτον για να πουληθεί, να αρέσει το ρούχο, να αναδείξει τον designer και δευτερευόντως, να μην πω και στην τελευταία κλίμακα, για να αναδείξει τις ικανότητές του. Οι ικανότητες του υποτάσσονται στον στόχο που προηγείται. Πρέπει να φτιάξει μια φωτογραφία του ποδοσφαίρου, του ματς που έγινε εκείνη την ημέρα που να μπει στην εφημερίδα και να είναι ευχάριστη για τον φίλαθλο που θα δει την εντυπωσιακή φάση του αγώνα. Άρα από την ώρα που υπάρχει κάτι που προηγείται και που «καπελώνει» τον φωτογράφο είναι πολύ δύσκολο ο φωτογράφος να αναπτύξει μια πρόταση, μια ιδέα για τον κόσμο, μια ιδέα για τη φωτογραφία. Άρα, λογικά καμιά εφαρμοσμένη τέχνη δεν μπορεί να είναι πραγματικά τέχνη. Και λιγότερο απ' όλα η φωτογραφία. Θα μου πείτε δεν είναι εφαρμοσμένη τέχνη η ζωγραφική της Παναγίας και του Χριστού; Όχι διότι εκεί ο σκοπός είναι πάλι μεταφυσικός, πάλι πνευματικός, όχι χρηστικός. Εκτός κι αν θεωρούμε το πνεύμα μια χρηστική διάσταση.

Το γεγονός ότι σήμερα υπάρχει μια τάση όλες οι εφαρμοσμένες μορφές να θεωρούνται τέχνη είναι ενδεικτικό της εποχής, είναι ενδεικτικό της αντίληψης. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι θα αναιρέσει, κατά τη γνώμη μου, τις βασικές αυτές αρχές που θεωρούμε ότι συνδέονται με την πνευματικότητα της τέχνης. Εάν θέλουμε να είμαστε πάντως πιο δίκαιοι, θα πούμε ότι σε κάθε εφαρμοσμένη δουλειά όταν υπάρχει από πίσω πραγματικά ένας εμπνευσμένος δημιουργός, ακόμη και αν έχει κάνει μία εφαρμοσμένη φωτογραφία, υπάρχει η πιθανότητα αυτή να υπερβεί τον χρηστικό της σκοπό. Συνήθως αυτό που παρατηρείται είναι ότι αυτές οι φωτογραφίες που αρχίζουν να υπηρετούν την πνευματικότητα της πρότασης του φωτογράφου απομακρύνονται από τη σωστή υπηρεσία του στόχου για τον οποίο γίνανε. Δηλαδή, μπορεί η φωτογραφία του ρεπορτάζ ή η φωτογραφία της διαφήμισης να μην είναι πια χρήσιμη στον αρχισυντάκτη ή στον έμπορο που διαφημίζει τα προϊόντα του ή στον designer του ρούχου και αρχίζει να υπηρετεί το όραμα, αυτή είναι η σωστή λέξη νομίζω, το όραμα του φωτογράφου. Άρα θα λέγαμε ότι μόλις οι εφαρμοσμένης μορφής φωτογραφίες αρχίζουν να γίνονται άχρηστες, τότε αρχίζουν να ερωτοτροπούν με τον χώρο της τέχνης και της προσωπικής έκφρασης του φωτογράφου. Είναι αυτό που είχα ονομάσει κάποτε οι άχρηστες εικόνες ή οι οριακές φωτογραφίες.

Θα συμπληρώσω και την προηγούμενη ερώτηση που είχαμε σχετικά με τα εικαστικά λέγοντας ότι πολλές φορές είναι ενδιαφέρον να επισημαίνει κάνεις τις διαφορές ανάμεσα στις τέχνες για να καταλαβαίνει ποιες ομοιότητες παραμένουν. Ανάμεσα στη ζωγραφική και τη φωτογραφία υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά που είναι: η μία έχει υλικότητα, έχει σώμα, έχει έργο το οποίο δεν υπήρχε πριν από αυτήν, η άλλη, η φωτογραφία, δεν έχει υλικότητα, δεν έχει παρουσία υλική. Μα θα μου πείτε υπάρχει μια τυπωμένη φωτογραφία. Ναι αλλά αυτή η τυπωμένη φωτογραφία είναι ένα ίχνος, είναι κάτι πολύ μαγικό, το οποίο δεν έχει πρωτότυπο. Η φωτογραφία, είτε μιλάμε για αναλογική είτε ψηφιακή εποχή, δεν έχει πρωτότυπο. Τώρα, με την ψηφιακή εποχή τα πράγματα είναι ακόμα πιο ενδιαφέροντα διότι έχουμε ένα αρχείο και η φωτογραφία μπορεί να υπάρχει στο internet, στο cloud, στο computer μας και βεβαίως και να τυπωθεί και να τυπωθεί πανομοιότυπα σε απεριόριστα αντίτυπα, να τυπωθεί σε διαφορετικά μεγέθη, διότι αυτό που υπάρχει είναι μία λανθάνουσα εικόνα, την οποία, ας φανταστούμε όπως το είχε πει ο Craigie Horsfield, μπορούμε να τη μεγαλώνουμε να τη μεγαλώνουμε να τη μεγαλώνουμε και στην πορεία της μεγέθυνσης η φωτογραφία θα χάνεται σε κόκκους ή σε pixel και θα παύει να υπάρχει. Δεν έχει υλικότητα. Άρα στην ουσία ο φωτογράφος αν πληρωθεί, πληρώνεται για μία παροχή υπηρεσιών, όχι για πώληση ενός αντικειμένου.

Βεβαίως αυτό δεν αρέσει πολύ σε όσους προσπαθούν να παίξουν ακριβώς το παιχνίδι της ζωγραφικής. Από την άλλη πλευρά η φωτογραφία έχει και κάτι άλλο, έχει πολύ άμεση σχέση με τον χρόνο και με τη στιγμή και με τον χώρο. Δηλαδή, η φωτογραφία γίνεται κόβοντας ένα κομμάτι από τον πραγματικό κόσμο, ενώ η ζωγραφική γίνεται, τουλάχιστον η παραδοσιακή ζωγραφική, προσθέτοντας σε ένα χώρο που έχω φτιάξει εγώ ο ζωγράφος, προσθέτοντας στοιχεία ενός νέου κόσμου. Άρα ο νέος κόσμος της φωτογραφίας γίνεται από την απόρριψη των στοιχείων του σύγχρονου και πραγματικού κόσμου, ο κόσμος της ζωγραφικής, ο νέος κόσμος, γίνεται από το μηδέν προσθέτοντας σε ένα τελάρο τα στοιχεία ενός κόσμου. Αυτές οι διαφορές είναι πραγματικά ριζικές. Το ότι χρειάζεται να μιμηθούμε τη ζωγραφική για πολλούς λόγους, καμία αντίρρηση. Πρέπει να εκθέτουμε γιατί δεν έχουμε άλλο τρόπο επικοινωνίας και τα λοιπά. Αλλά αυτό δε σημαίνει ότι είμαστε τόσο πολύ συγγενείς που νομίζουμε.