fbpx

09. Το κοινό και η επιτυχία

Παρασκευή, 31 Μαρτίου 2017 17:56

Το ένατο από τα είκοσι έξι video της πρώτης ενότητας μαθημάτων "Learning Photography" από τον Πλάτωνα Ριβέλλη.

Σε ποιους απευθύνεται ο καλλιτέχνης και πότε είναι πετυχημένος;

Είναι μια συνήθης ερώτηση το σε ποιους απευθύνεται ένα έργο τέχνης. Δηλαδή, οι φωτογραφίες που κάνουμε, αφού δεν είναι επαγγελματικές, αφού δεν έχουν ένα πελάτη που τις παρήγγειλε, σε ποιόν απευθύνονται; Η απάντηση είναι ενδιαφέρουσα, πολύπλοκη και στην ουσία αναπάντητη.

Αλλά ας βάλουμε μία τάξη. Πριν απ' όλα στον ίδιο τον φωτογράφο. Είναι αδύνατο να κάνεις τέχνη, αν ο πρώτος αποδέκτης δεν είσαι εσύ. Δηλαδή, να το πούμε πιο απλά, η δική σου αποδοχή του έργου τού επιτρέπει να ταξιδέψει σαν μπουκάλα στο πέλαγος, για να συναντήσει άλλους ανθρώπους με τους οποίους θα επικοινωνήσει. Άρα ο πρώτος αποδέκτης είσαι εσύ. Στη συνέχεια είναι απόλυτα λογικό να μην απολαμβάνεις ούτε καν την αποτυχία σου, εάν δεν υπάρχει και ένας άλλος με τον οποίο μπορείς να επικοινωνήσεις. Ποια είναι αυτά τα πρόσωπα μετά από εσένα; Είναι αυτοί με τους οποίους έχεις κάποια σχέση, είτε συναισθηματική είτε πνευματική. Άρα είναι οι άνθρωποι τους οποίους εκτιμάς και οι άνθρωποι τους οποίους αγαπάς. Μπορεί να συμπίπτουν, μπορεί να μη συμπίπτουν αλλά πάντως αυτοί είναι το επόμενο κοινό σου. Από κει και πέρα πάμε στο ευρύτερο κοινό. Αδιαφορείς για αυτό; Κάθε άλλο. Ελπίδα κάθε καλλιτέχνη είναι να αγγίξει ένα μεγάλο ευρύ κοινό και δη άγνωστο κοινό. Αυτή η επικοινωνία με τον άγνωστο είναι καταπληκτικής έντασης και σημασίας. Αυτό είναι το κοινό μας.

Εάν αντιστρέψουμε όμως τη σειρά αποδοχής και τη σειρά σημασίας, ας πούμε ότι ξεκινάμε από το κοινό και πάμε μετά σε αυτούς που εκτιμούμε και μετά στον εαυτό μας, τότε έχουμε κάνει επιχείρηση αυτοκτονίας. Είμαστε χαμένοι από χέρι. Πέραν των άλλων είμαστε και ανέντιμοι. Πρώτα απ' όλα διότι πώς μπορείς να απευθυνθείς σε ένα άγνωστο κοινό; Άρα εσύ θεωρείς ότι είσαι ικανότερος και εξυπνότερος και μπορείς να προδιαγράψεις τις απαιτήσεις του και να προσαρμοστείς σε αυτές. Επομένως όχι μόνο δεν το τιμάς το κοινό προς στο οποίο απευθύνεσαι, αλλά το περιφρονείς. Ο πιο έντιμος τρόπος και αποτελεσματικός είναι να απευθυνθείς στον εαυτό σου με την αισιοδοξία και την ελπίδα ότι θα αγγίξεις και το ευρύτερο κοινό. Δυστυχώς ζούμε σε μια εποχή όπου οι περισσότεροι αντιστρέφουν αυτή τη σειρά διότι έχουν μια πολύ μεγάλη ανάγκη αποδοχής και επιτυχίας. Είπα όμως μια παράξενη φράση, «ζούμε σε μία εποχή». Έχω την αίσθηση και ενδεχόμενες ενδείξεις ότι αυτό ήτανε πάντοτε αλήθεια σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας. Και με μεγάλη έκπληξη είχα διαβάσει το βιβλίο του Λογγίνου, του μάλλον φανταστικού συγγραφέα κριτικού λογοτεχνίας του πρώτου μετά το Χριστό αιώνα, ο οποίος απευθυνόμενος στους επίδοξους νέους συγγραφείς τους έλεγε ακριβώς αυτά, τους επέπληττε, για αυτά που σήμερα θα επέπληττα και εγώ τους νέους. Δηλαδή, τους έλεγε μην ασχολείστε με αυτό που θέλουν οι άλλοι, μη στοχεύετε σε αυτό που θέλουν οι άλλοι και κυρίως μην κάνετε απεγνωσμένες προσπάθειες να πρωτοτυπήσετε. Μετά από 20 αιώνες εξακολουθούν οι νέοι καλλιτέχνες να ασχολούνται με το πώς θα πρωτοτυπήσουν και πώς θα γοητεύσουν το ευρύ κοινό. Θεωρώ λοιπόν ότι είναι εντελώς ανέντιμο να ασχολείσαι με το ευρύ κοινό και φυσικά δεν το περιφρονείς, αλλά ελπίζεις να το αγγίξεις μέσα από τη δική σου προσωπικότητα. Κατά συνέπεια η καλλιέργεια της γλώσσας που κάνεις, της καλλιτεχνικής, γίνεται με γνώμονα τον εαυτό σου και τους ανθρώπους που αγαπάς. Δεν γίνεται με γνώμονα αυτό που εικάζεις ότι μπορεί ένα ευρύ κοινό να αποδέχεται.

Συνεχίζω όμως στην ίδια λογική. Αφού λοιπόν δεν απευθύνομαι σε ένα κοινό συγκεκριμένο και αφού δεν θέλω σκοπός του έργου μου να είναι να κατακτήσω αυτό το κοινό, πώς θεωρούμαι πετυχημένος; Το ερώτημα λοιπόν είναι, πότε είναι πετυχημένος ένας καλλιτέχνης. Ένας επαγγελματίας φωτογράφος είναι πολύ σαφές: είναι επιτυχημένος όταν φτιάξει ένα όνομα, όταν έχει χρήματα, και έχει και καλή αποδοχή και κριτική από τους πελάτες του. Αυτό σημαίνει ότι προσλαμβάνεται για μία δουλειά, επειδή αυτός που τον προσλαμβάνει περιμένει ότι θα κάνει κάτι αντίστοιχο με αυτό που έχει ήδη δει. Άρα από την μια μεριά ο επαγγελματίας εξασφαλίζει έτσι την επιτυχία του διότι τον επαναπροσλαμβάνουν για να κάνει αυτό που ήδη κάνει καλά, από την άλλη βέβαια εξασφαλίζει και την ανία του, τη βαρεμάρα του, διότι πρέπει να συνεχίσει να ανταποκρίνεται σε αυτό που οι πελάτες περιμένουν από αυτόν. Εν πάση περιπτώσει πετυχημένος θεωρείται σύμφωνα με τα κριτήρια της αγοράς, της φήμης, της προβολής και των χρημάτων.

Μπορεί να ισχύει αυτό για έναν καλλιτέχνη; Βεβαίως και ισχύει για τους πολλούς σημερινούς καλλιτέχνες, αλλά όχι για τους πραγματικούς καλλιτέχνες. Ένας πραγματικός καλλιτέχνης στην πραγματικότητα είναι συνεχώς αποτυχημένος. Με ποια έννοια; Διότι από την ώρα που κάνει ένα έργο για τον εαυτό του, ικανοποιεί τον εαυτό του, άρα ανεβάζει θέλοντας και μη τον πήχη λίγο παραπάνω. Την επόμενη μέρα που θα πάει να επαναλάβει αυτό που έκανε ήδη και που την τρίτη μέρα θα το κάνει ακόμα πιο εύκολα και την τέταρτη μέρα θα το κάνει πανομοιότυπο, ήδη αισθάνεται τον βραχνά της αποτυχίας. Άσχετα αν το έργο του πωλείται, άσχετα αν το έργο του έχει επιτυχία, εκείνος το έχει ήδη ξεπεράσει και κοιτάζει πιο ψηλά, άρα είναι αποτυχημένος. Το φλερτ με την αποτυχία είναι που εξασφαλίζει την ποιότητα της δουλειάς και τη συνέχεια της δουλειάς. Το φλερτ με την επιτυχία εξαντλείται γρήγορα και είναι πάρα πολύ βαρετό. Άρα, τελικά πετυχημένος και ενδεχομένως χαρούμενος είναι ο καλλιτέχνης που συνεχώς αισθάνεται ότι τολμάει, άρα αποτυγχάνει, και φτάνει σε ένα όριο όπου εκεί που τον αποδέχονται οι άλλοι αρχίζει να μην αποδέχεται τον εαυτό του και προσπαθεί να κάνει κάτι καινούργιο για να εκπλήξει τον εαυτό του και να μπορέσει να ξαναφέρει τον εαυτό του στην κατάσταση της επιτυχίας. Είναι δηλαδή ένα πολύπλοκο παιχνίδι στον καλλιτέχνη ο έρωτας αποτυχίας επιτυχίας. Δεν είναι τόσο καθαρά όσο περιμένω την έξωθεν αναγνώριση για να θεωρηθώ πετυχημένος.