fbpx

042. Ρεαλισμός και αληθοφάνεια

Δευτέρα, 17 Οκτωβρίου 2016 09:30

Το σαρακοστό δεύτερο από τη σειρά videos "Μικροί Μονόλογοι από τον Πλάτωνα Ριβέλλη για τη Φωτογραφία και την Τέχνη".

Ρεαλισμός και αληθοφάνεια

Ο ρεαλισμός δεν μπορεί να είναι τέχνη. Η τέχνη είναι μη ρεαλιστική εξ ορισμού. Οσάκις υπήρξε ρεαλιστικό κίνημα στην ιστορία της τέχνης, δεν ήταν παρά μια αντίδραση σε μία εξόχως μη ρεαλιστική προηγούμενη τάση. Η τέχνη υπάρχει για να χρησιμοποιήσει τον ρεαλισμό και να τον κάνει μη ρεαλισμό. Τώρα, στη φωτογραφία και στον κινηματογράφο υπάρχει ένα προκλητικό πρόβλημα: ότι ξεκινάνε και τα δύο από απολύτως ρεαλιστικά στοιχεία. Η φωτογραφία περιγράφει με απόλυτη ακρίβεια την πραγματικότητα. Άρα ο ρεαλισμός είναι η πρώτη της ύλη. Στην προσπάθεια που κάνει ο φωτογράφος, ο οποίος καταλαβαίνει το πρόβλημα, να υπερβεί τον ρεαλισμό, υπάρχουν πολλές παγίδες, όπως να κάνει κάτι εμφανώς μη ρεαλιστικό, είτε παλαιά με την αναλογική τεχνολογία, είτε πολύ πιο εύκολα σήμερα με την ψηφιακή τεχνολογία. Αυτό είναι λάθος, διότι έτσι δεν χρησιμοποιείς την πρώτη ύλη της φωτογραφίας. Άρα πρέπει να υπερβούμε τον ρεαλισμό, τηρώντας όμως μία σιωπηλή σύμβαση που έχουμε με το μέσο αυτό και με τη σχέση μας με τον θεατή: μια σύμβαση αληθοφάνειας. Βεβαίως, αν κοιτάξουμε μια καλή φωτογραφία και μεταφερθούμε ζωντανά μπροστά στον χώρο που τραβήχτηκε, θα δούμε πάντοτε ότι οι σχέσεις των πραγμάτων, οι αξίες των εικονιζόμενων έχουν μεταλλαχθεί με την παρέμβαση του φωτογράφου. Πάντοτε όμως υπάρχει αυτός ο σεβασμός της αληθοφάνειας. Να το πούμε πιο απλά, δεν μπορείς να αλλοιώσεις τα χρώματα της πραγματικότητας ή τα σχήματα της πραγματικότητας σε ένα τέτοιο σημείο που ο θεατής να καταλάβει ότι έχει πάψει να είναι πραγματικότητα. Άρα υπάρχει πάντα μια κρυφή σύμβαση αληθοφάνειας που πρέπει να μην ξεπερνάμε στην προσπάθειά μας η φωτογραφία μας να μην είναι ρεαλιστική.