fbpx

068. Ελιτισμός και Λαϊκισμός

Δευτέρα, 17 Απριλίου 2017 18:41

Το εξηκοστό όγδοο video των "Μικρών Μονόλογων από τον Πλάτωνα Ριβέλλη για τη Φωτογραφία και την Τέχνη" (σειρά 2η, 2017).

Ελιτισμός και Λαϊκισμός

Υπάρχουν δύο λέξεις που ακούγονται πολύ στις μέρες μας και που έχουνε χροιά αρνητική, η λέξη ελιτισμός και η λέξη λαϊκισμός. Αν προσπαθήσω να τις εφαρμόσω, να τις συσχετίσω με την καλλιτεχνική δημιουργία, θα έλεγα ότι η λέξη ελιτισμός, εμένα προσωπικά, δεν με βρίσκει αντίθετο, δεν με απωθεί. Πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης είναι ένα ξεχωριστό άτομο, για τον οποίο η τέχνη, αυτά που τον απασχολούν, έχουν μεγαλύτερη σημασία από ό,τι για τον μέσο άνθρωπο και θεωρεί τον εαυτό του κάτι μοναδικό, ή όπως έλεγε ο Winogrand σαν να έχει το μοναδικό εισιτήριο σε μία θεατρική παράσταση που είναι ο κόσμος γι’ αυτόν, και ως τέτοιο ξεχωριστό άτομο έχει την αλαζονεία, τον εγωισμό και τη δυσκολία να πρέπει να δημιουργεί. Άρα αισθάνεται ότι είναι κάτι ελίτ, δηλαδή κάτι ξεχωριστό, αρκεί βέβαια αυτό να μην τον κάνει να θεωρεί τους υπόλοιπους ως όχι ελίτ τον καθένα στον τομέα του και στη μεριά του. Το αντίθετο θα ήταν -και εδώ είμαι απολύτως καταδικαστικός- να υιοθετήσει και τη λέξη λαϊκισμός, με την έννοια ότι θα πρέπει να σκέφτεται την αποδοχή των άλλων για να δημιουργήσει. Εάν ο καλλιτέχνης, ο φωτογράφος εν προκειμένω, αρχίσει να σκέφτεται ποιο έργο του θα γίνει αποδεκτό από τον μεγαλύτερο αριθμό θεατών, πώς θα διευρύνει το κοινό του, πώς θα εξασφαλίσει την καθιέρωση του και την αποδοχή του από την κοινωνία, τότε καταδικάζει τη δουλειά του, απαλλοτριώνει την ανεξαρτησία του, περιφρονεί τον ελιτισμό του και την αξία που δίνει ο ίδιος τον εαυτό του και ταυτοχρόνως υποβαθμίζει και αναιρεί και την προσωπικότητα των θεατών του, αφού έχει το θράσος να νομίζει ότι μπορεί να καταλάβει τι θα αρέσει και να κάνει αυτό περιεχόμενο της δημιουργίας του. Έστω μία φορά, έλεγε ο Ταρκόφσκι, αν ένας σκηνοθέτης κάνει μία ταινία για να αρέσει και να αποκτήσει φήμη και χρήματα, έτσι ώστε μετά να κάνει τις πραγματικά δικές του, είναι χαμένος. Δεν σημαίνει αυτό ότι ο φωτογράφος δεν επιθυμεί να αρέσει, δεν επιθυμεί να διαδοθεί η τέχνη του και να γίνει αγαπητός από τον ευρύτερο αριθμό ανθρώπων, αλλά εάν αρχίσει να δουλεύει, να δημιουργεί με αυτή την κατεύθυνση, με αυτό τον στόχο θα εκμηδενίσει την προσωπικότητα του, τον βασικό λόγο για τον οποίο αισθάνεται μοναδικός και έχει και την επιθυμία να δημιουργήσει. Και μην ξεχνάμε ότι η λέξη δημιουργία παραπέμπει, είτε το θέλουμε είτε όχι, στη μεγάλη δημιουργία του κόσμου, στον Θεό, η παρουσία του οποίου μας βασανίζει, είτε πιστεύουμε ότι υπάρχει είτε πιστεύουμε ότι δεν υπάρχει. Και αυτός ο ανταγωνισμός τού κατ’ εικόνα και ομοίωση ανθρώπου, ο οποίος προσπαθεί να γίνει κι αυτός ένας μικρός δημιουργός, με όλες τις αδυναμίες που έχει κάθε δημιούργημα, του δίνει το δικαίωμα να αισθάνεται ελίτ, να αισθάνεται κάτι ξεχωριστό, να μην αισθάνεται ένα μέρος από μία άμορφη μάζα, αλλά και ταυτόχρονα ούτε να περιφρονεί τη μάζα αυτή, ούτε να περιφρονεί τους υπόλοιπους, ούτε όμως και να τους κολακεύει μέσω του λαϊκισμού. Άρα, αν συνδυαστεί ο λαϊκισμός με τον ελιτισμό, τότε πιθανόν να έχουμε ένα πολύ επικίνδυνο κοκτέιλ, το οποίο οδηγεί σε μία χειραγώγηση του κοινού και σε μία ταυτόχρονα απεμπόληση της προσωπικότητας του κάθε φωτογράφου.