fbpx

025. Φωτογραφία και μνήμη

Δευτέρα, 20 Ιουνίου 2016 09:30

Το εικοστό πέμπτο από τη σειρά videos "Μικροί Μονόλογοι από τον Πλάτωνα Ριβέλλη για τη Φωτογραφία και την Τέχνη"

Φωτογραφία και μνήμη

Όλες οι τέχνες έχουν μια σχέση με τον χρόνο, αφού έχουν μια σχέση με τον θάνατο. Η φωτογραφία όμως έχει μια σχέση δομική -από τη γέννησή της- με τον χρόνο και ακόμα περισσότερο με τη μνήμη. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν τη ζωή μας και μπαίνουν σε ένα οικογενειακό άλμπουμ υποκαθιστούν πολλές φορές τη μνήμη μας και δεν ξέρουμε μετά από πολλά χρόνια, αν αυτό που θυμόμαστε υπάρχει στο μυαλό μας, ή είναι αυτό που κουβαλάει η φωτογραφία της παιδικής μας ηλικίας. Δεν υπάρχει κανένας λογικός άνθρωπος ο οποίος μπορεί να υποστηρίξει γιατί φωτογραφίζει τα γενέθλια του παιδιού του. Αυτό το μυστήριο της μνήμης, το μυστήριο που έχει σχέση με τη φωτογραφία πολύ πιο πολύ από το βίντεο που μπορεί να είναι πιο αληθοφανές, αλλά που δεν ενσωματώνει τη στιγμή του χρόνου συνοδεύει τη φωτογραφία σε όλες τις εκφάνσεις της, ακόμα και την καλλιτεχνική φωτογραφία. Αυτό που κάνει ο καλλιτέχνης-φωτογράφος είναι να διατηρεί το στοιχείο της μνήμης, το οποίο όμως δεν το συνδυάζει με τα οικεία του πρόσωπα και πράγματα, αλλά το βρίσκει σε οτιδήποτε φωτογραφίζει. Άρα κάθε φωτογραφία, είτε την κάνει ένας φωτογράφος είτε τη βλέπει ένας θεατής, έχει μέσα της, από τη φύση της, από τη δομή της, από την προέλευσή της, από τη χρήση της στην κοινωνία που ζούμε το κομμάτι μνήμης που την κάνει πιο δυνατή, πιο συγκινητική, πιο μυστηριώδη. Βλέποντας ένα πράγμα που δεν μας θυμίζει τίποτα, στην πραγματικότητα μας θυμίζει, αφού επικαλείται ως φωτογραφία τη μνήμη μας από όλες τις φωτογραφίες της ζωής μας. Αυτό το ανεκτίμητο στοιχείο ο φωτογράφος δεν πρέπει ποτέ να το ξεχάσει και ποτέ να το περιφρονήσει μέσα στη φωτογραφία του. Φωτογραφία θα είναι πάντοτε η φωτογραφία της μνήμης κάποιου ανθρώπου, κάποιου πράγματος, κάποιου χρόνου. Το είδος της φωτογραφίας που βρίσκεται πιο κοντά με τη φωτογραφία-τέχνη είναι αυτό από το οποίο όλοι ξεκινήσαμε και κάποια στιγμή ξεχάσαμε. Η αναμνηστική φωτογραφία. Η φωτογραφία με την οποία ανεξαιρέτως όλοι έγιναν φωτογράφοι. Η αποτύπωση στιγμών της ζωής τους. Είναι το οικογενειακό άλμπουμ. Για κάποιο λόγο όταν ο φωτογράφος νομίζει ότι μπορεί να ασχοληθεί πιο σοβαρά με τη φωτογραφία εγκαταλείπει την αναμνηστική, θεωρεί ότι τον υποβαθμίζει ως δημιουργό, αντί να την ενσωματώσει, όπως θα έπρεπε, με κάποιο δικό του τρόπο στη φωτογραφία όλων των πραγμάτων που φωτογραφίζει. Αρχίζει, λοιπόν, μετά την αναμνηστική να αναζητά στιγμές ασυνήθιστες ή ωραίες. Και ξεχνάει ότι οι ωραίες και ασυνήθιστες στιγμές αφενός στη ζωή είναι πιο δυνατές και πιο ενδιαφέρουσες, αφετέρου είναι λίγες και τρίτον δεν είναι αναγκαστικά δικές του. Πρέπει λοιπόν να καταφέρει να κάνει κάθε φωτογραφία οποιουδήποτε θέματος φωτογραφίζει δική του φωτογραφία, ωσάν αυτό που φωτογραφίζει να είναι κομμάτι της δικής του μνήμης. Και έτσι πρέπει να το προσλαμβάνει και ο θεατής. Σαν κομμάτι της δικής του μνήμης. Στο σημείο που η αναμνηστική διάσταση της φωτογραφίας μπαίνει σε όλη τη φωτογραφική δυλειά του φωτογράφου, τότε ο φωτογράφος αρχίζει να είναι πολύ πιο κοντά στην προσωπική δημιουργία και πολύ πιο κοντά στην ουσιαστική αξιοποίηση της ιδιαιτερότητας του φωτογραφικού μέσου.